Küresel mal ihracatı, uzun dönemli bir çizgi halinde değil; kısa aralıklarla sert yükseliş ve düşüşlerle hareket ediyor.
Veriler neyi gösteriyor?
Federal Reserve Bank of Dallas’ın Database of Global Economic Indicators içinde yer alan ve yakın zamanda eklenen veriler, ihraç edilen malların değerini Nisan 1981 ile Ağustos 2026 arasındaki dönemde izliyor. Grafikte, ihracattaki yıllık yüzde değişim ABD için siyah çizgiyle, diğer gelişmiş ekonomiler için kırmızı çizgiyle, gelişen piyasalar için mavi çizgiyle ve ABD hariç dünya için gri çizgiyle gösteriliyor.
Temmuz 2026 itibarıyla, dünya geneline ilişkin en son verilerin bulunduğu noktada küresel ihracat büyümesi yeniden hız kazanıyor. Ancak bunun 1990’lar ve 2000’lerde görülen çift haneli ortalamalara mı döneceği, yoksa 2010’larda olduğu gibi düşük tek haneli büyüme patikasına mı geri döneceği henüz net değil.
İhracatta iniş çıkışlar birlikte yaşanıyor
Veriler, mal ihracatının dünya genelinde birlikte yükselip birlikte düştüğünü gösteriyor. İhracatçılar aynı küresel pazara satış yaptığı için, küresel talep zayıfladığında ya da hızlandığında bu değişim herkesi aynı anda etkiliyor. ABD de bu tablonun dışında kalmıyor; 2001, 2007-2009 ve 2020 dönemlerindeki düşüşlerde ABD ihracatı da aynı yöne hareket etti.
Bu ortak hareket, ihracatın tek tek ülkelere özgü bir dalgalanma olmaktan çok, küresel ticaret döngüsünün parçası olduğunu ortaya koyuyor. Böylece dünya ekonomisindeki genişleme ve daralma, ihracat rakamlarına kısa sürede yansıyor.
Ticaret, büyümeden daha sert oynuyor
İhracat büyümesi genel olarak yaklaşık −%30 ile +%45 arasında değişti; bu aralık, gayrisafi yurt içi hasıladaki (GSYH) dalgalanmalardan çok daha geniş. Özellikle 2007-2009 küresel krizi sırasında, ABD’de hanehalkı ve şirketler otomobil ve makine gibi büyük harcamaları ertelediğinde, enflasyondan arındırılmış GSYH %4,3 azaldı. Aynı dönemde dünya ticareti %34,6’ya kadar geriledi ve bu, veri setinde kaydedilen en büyük düşüş oldu.
İşin diğer yüzünde ise toparlanmalar da aynı ölçüde keskin olabiliyor. İhracat düşüşleri kadar, yeniden canlanmalar da kısa sürede güçlü oranlara ulaşabiliyor.
Doların değeri tabloyu etkiliyor
Dallas Fed araştırma personeli Valerie Grossman, Adrienne Mack ve Enrique Martínez-García’nın anlattığı gibi, bu veriler ihracatı ABD doları cinsinden ve ABD tüketici fiyatlarıyla arındırılmış halde ölçüyor. Dolar güçlendiğinde, sevkiyat miktarı değişmese bile diğer ülkelerin ihracatı dolar bazında daha düşük görünebiliyor.
Bu durum, 2015-16 dönemindeki küresel mal ihracatı zayıflığını da kısmen açıklıyor. O sırada geniş tabanlı dolar endeksi bir yılda %11 yükselmişti.
En sert kırılmaların izi
Grafikteki hareketler, 2001, 2007-2009 ve 2020 gibi dönemlerde dünya ticaretinin aynı anda baskı altında kaldığını ortaya koyuyor. Veriler, küresel mal ticaretinin tek bir ülkenin performansından çok, ortak talep, finansal koşullar ve doların değeri gibi geniş etkenlerle biçimlendiğini gösteriyor.
Sonuç olarak, küresel mal ihracatı zaman içinde yavaş ve düzenli bir çizgide ilerlemiyor. Veriler, kısa sürede büyük değişimlerin yaşandığı bir tabloya işaret ediyor.
