Yeni Zelanda’da Property Council, gelişim harçlarının yeni konut ve altyapı ihtiyacını finanse etmekle sınırlı kalması gerektiğini, aksi halde bunun konut maliyetlerini artırdığını savunuyor.
Harçların amacı ne olmalı?
Yeni Zelanda’da geliştiriciler, büyümenin ortaya çıkardığı altyapı ihtiyacına adil bir katkı ödenmesi gerektiği ilkesini kabul ediyor. Ancak Property Council, bu ödemelerin büyüme ile ilgisi olmayan kalemleri karşılamak için kullanılmasına karşı çıkıyor.
Kuruluşa göre sorun, development contributions olarak bilinen mevcut sistemin uygulamada genişleyerek, doğrudan yeni gelişimin gerektirdiği yollar, borular, parklar ve benzeri altyapı dışındaki harcamalara da yönelmesi. Hükümetin bu modeli development levies adı verilen yeni bir yapıyla değiştirmesi ise tartışmayı yeniden gündeme taşıdı.
Kapsamın genişlemesi itiraz yaratıyor
Property Council, harçların kapsamının kamu yüzme havuzları gibi daha geniş toplumsal tesisleri de içine almasının sorun yarattığını belirtiyor. Bu tür varlıklar yerel topluluk için değerli olsa da, finansmanının gelişim harçları üzerinden sağlanması projelerin fizibilitesini zorlaştırıyor.
Kuruluşa göre bağlantı zayıfladığında, yani tahsil edilen tutarla finanse edilen altyapı arasındaki ilişki kopmaya başladığında, sistem bir maliyet geri kazanım aracından çıkıp yeni konutlar üzerinde genel bir vergiye dönüşüyor. Bu da nihayetinde konut fiyatlarına yansıyor.
Auckland Council örneği dikkat çekti
Mevcut sistemdeki öngörülemezliğe örnek olarak Auckland Council’ın Drury bölgesinde uyguladığı gelişim katkısı gösteriliyor. 2023’te burada ortalama katkı tutarı 22.564 dolardan 74.142 dolara yükseldi.
Bu artış, 30 yıllık bir finansman ve bütçeleme modeline geçilmesiyle bağlantılıydı. Property Council’a göre bu tür büyük dalgalanmalar, uygulanabilir görünen bir projeyi kısa sürede uygulanamaz hale getirebiliyor.
Yeni sistem için bağımsız denetim talebi
Hükümetin yeni development levies sistemine geçişi, Property Council açısından sistemi düzeltmek için önemli bir fırsat olarak görülüyor. Kuruluş, harç maliyetlerinin açıkça tanımlanması, şeffaf biçimde hesaplanması ve yalnızca belirlenen amaç için ayrılması gerektiğini savunuyor.
Hükümetin şimdiye kadar duyurduğu değişiklikler arasında Commerce Commission tarafından bağımsız düzenleme, Crown’un development levies ödemesi, daha doğru levy alanları ve net bir uygulama yolu bulunuyor. Property Council, bu adımların doğru yönde atılmış önemli hamleler olduğunu belirtiyor.
Leonie Freeman ne dedi?
Property Council chief executive Leonie Freeman, hükümetin önünde çok önemli bir fırsat bulunduğunu söyledi. Freeman, bunun “altyapı finansmanını doğru kurmak için nesilde bir kez gelen bir fırsat” olduğunu ifade etti.
Freeman ayrıca, kuruluşun hükümetin bağımsız düzenleme, daha doğru levy alanları ve Crown gelişimine daha adil yaklaşım yönündeki taahhütlerini memnuniyetle karşıladığını aktardı. Ancak bu taahhütlerin, şeffaf, öngörülebilir ve konut büyümesini destekleyen bir sisteme dönüşmesi gerektiğini vurguladı.
Freeman’in ifadesine göre sektör, büyümenin yarattığı altyapı ihtiyacına adil bir pay ödemeye karşı değil; fakat harçların adil hesaplanması, amacı dışında kullanılmaması ve büyüme gerektirdiğinde altyapının da zamanında sunulması konusunda güvence istiyor. Property Council, yeni sistem şekillenirken hükümetle çalışmayı sürdüreceğini de belirtiyor.
Kuruluşun beklentileri neler?
Property Council, yeni sistemde levy alanlarının altyapı havzaları ve maliyetin doğduğu yerlerle gerçekten uyumlu olmasını istiyor. Kuruluş ayrıca güçlü bilgi açıklama kuralları, fonların ayrı tutulması ve double dipping olarak tanımlanan çifte tahsilatın önlenmesi için denetim mekanizması talep ediyor.
Bir diğer beklenti, yeni yöntemlerin mevcut sistemde görülen öngörülemezliği yeniden üretmemesi. Uzun tahmin dönemleri, sınırı olmayan ihtiyat payları ve zaman içinde değişip büyüyen varsayımların aynı sorunları tekrar yaratabileceği belirtiliyor.
Kuruluş, geçiş sürecinin de hâlihazırda yolda olan projeleri koruması ve sektör için uzun vadeli yatırım kesinliği sağlaması gerektiğini savunuyor.
